Kelebek Etkisi Nedir ve Neden Yanlış Anlaşılmıştır?

TVC-mall WW

Kelebek etkisi, küçük, görünüşte önemsiz olayların nihayetinde çok daha büyük sonuçlara yol açabileceği fikridir.

Başka bir deyişle önemsiz gibi gözüken bazı olayların, karmaşık sistemler üzerinde doğrusal olmayan etkileri vardır. Örneğin, Hindistan’da bir kelebek kanat çırptığında, hava basıncındaki bu küçük değişiklik sonunda Iowa’da bir kasırgaya neden olabilir.

Kelebek etkisi fikri ile bir çok kişinin ilk tanışması 2004 yapımı Ashton Kutcher ve Amy Smart’ın oynadığı aynı adı taşıyan film ile olmuştur. Bahsi geçen filmde Kutcher’ın karakteri, zamanda geriye çocukluğuna gitmenin bir yolunu bulur. Bu yolculuğa çıktığı her seferinde, küçük şeyleri farklı şekilde yapar – ancak bu küçük değişiklikler, ileri yaşamı üzerinde büyük etkilere neden olur. Film aslında çok daha eski bir konsepte yeni bir yaklaşım getirmiştir.

“Kelebek etkisi” terimi 1960’larda Mit’de meteoroloji profesörü olan ve hava durumu modellerini inceleyen Edward Lorenz tarafından icat edildi. O zamanlar hava durumu istatistikçileri, benzer koşullardaki geçmiş kayıtlara bakarak gelecekteki hava durumunu tahmin edebilmenin mümkün olduğunu düşünüyorlardı.

Lorenz’in bu konuda şüpheleri vardı. Çeşitli hava simülasyonlarını test etmek için bir bilgisayar programı çalıştırıyordu. Bir gün programda bir değişkeni .506127’den .506’ya yuvarlamanın simülasyonundaki iki aylık hava tahminlerini önemli ölçüde değiştirdiğini keşfetti.

Sonuç, uzun vadeli hava tahminlerinin neredeyse imkansız olduğuydu, çünkü büyük ölçüde insanlar doğanın inanılmaz karmaşıklığını ölçme yeteneğine sahip değillerdi.

İnsanlar genellikle kelebek etkisinin küçük değişikliklerin büyük sonuçlar doğurabileceği anlamına geldiğini ve bu hangi değişikliğin neye neden olduğunu izlemenin mümkün olduğunu düşünse de, Lorenz bu değişiklikleri izleyemeyeceğimizi söylemeye çalışıyordu.

Lorenz, çalışmalarını 1963 tarihli “ Deterministic Nonperiodic Flow ” başlıklı makalesinde kamuoyuna tanıttığında, bunu “başlangıç ​​koşullarına duyarlı bağımlılık” olarak adlandırdı. Kelebek etkisi terimi ise daha sonraki konuşmalarında eklendi.

Kelebek Etkisi ve Kaos Teorisi

Başlarda Lorenz’in çalışması yeterince ilgi çekmese de, ilerleyen zamanda diğer bilim insanları Lorenz’in keşfinin önemini anladılar. Onun görüşleri, kaos teorisi olarak bilinen bir matematik dalının, doğası gereği öngörülemeyen sistemlerin davranışını tahmin etmeye çalışma fikrinin temelini attı.

Her gün kelebek etkisinin örneklerini görebilirsiniz. Hava durumu sadece bir örnektir. Bunun en iyi bir başka örneği de iklim değişikliğidir. İklim değişikliğinin günümüzde bazı türler üzerinde etkileri gözlemlenmeye başlanmıştır ancak uzun vadede dolaylı etkileri geri dönüşü olmayan sorunlara yol açacaktır.

Küçük bir değişikliğin nasıl hızla birçok istenmeyen sonuca yol açabileceğini düşünmeye başladığımızda, doğal olarak endişelenmek için bir neden vardır.

Örneğin, hidroelektrik barajların yapımını sınırlandırmak, belirli çevresel hasarları azaltabilir. Ancak bu potansiyel temiz enerji kaynağını ortadan kaldırırken, küresel ısınmayı hızlandıran fosil yakıtlara geri dönme eğilimindeyiz. Fosil yakıtlara bağımlılığımızı azaltmayı amaçlayan biyoyakıt sübvansiyonları, insan nüfusunun en yoksul kesimlerini etkileyen yağmur ormanlarının tahribatını, tatlı su atığını ve gıda fiyat artışlarını çoğalttı.

Öyleyse, zarar verme korkusu olmadan hayatımızda pek çok şeyi nasıl yapabiliriz?

Dolaylı etkilerin daha iyi anlaşılması, bu etkileri azaltmaya çalışmanın muhtemelen en önemli adımlarından biridir. Daha basit bir şekilde, doğayı orijinal durumuna yakın tutmak gerçekten en önemli şeydir. Ekosistemler çok karmaşıktır ve tek bir türün kaybının algılanan bir etkisi olmayabilir, ancak tüm sistem üzerinde kademeli etkileri olabilir.

Ardından, kelebek etkisinin bireysel yaşamlarımıza nasıl etki edebileceğini düşünebiliriz. Gezegende yaklaşık 8 milyar insan varken, sadece bir kişi Dünya’nın gidişatında değişiklikler yapabilir mi?

Cevabımız evet, satın aldığımız eşyalar, etkileşimde bulunduğumuz insanlar, söylediğimiz şeyler, her birinin toplumda basamaklı etkileri olabilir. İşte tam da bu nedenle yapılması gereken bir kişiden ne fark eder ki düşüncesini ortadan kaldırmak ve eylemlerimizin etkisinin farkına varmaktır.

Kaynak:Matematiksel

Kelebek Etkisi Nedir ve Nasıl Yanlış Anlıyoruz ?; https://science.howstuffworks.com/math-concepts/butterfly-effect.htm

 

Bir Önceki Yazımız Olan Neden 137 Sayısı Fizikteki En Büyük Gizemlerden Birisidir? Başlıklı Makalemizde Hakkında Bilgiler Verilmektedir.

Bu Haberi Sosyal Ağlarda Paylaşın!

İlgili Mesajlar

Leave a Comment