Açıklanamayan Bir Fenomen: Plasebo Etkisi

TVC-mall WW

Latince kökenli bir kelime olan plasebo “hoşnut etmek” demektir. Plasebo etkisi, farmakolojik olarak etkisiz bir ilacın telkine dayalı bir etki ortaya çıkarma halidir.

Meşhur doktor tavsiyesidir: “Şu iki hapı al ve sabah beni ara.” Doktorlar tüm (fiziksel) tedavilerin hastada fiziksel değişim sağlayacak aktif bileşenler ve prosedürler içerdiğini bilseler de tedavide psikolojik etmenlerin gücünü de göz ardı etmezler. Zihnin maddeye etkisi, sağlık dünyasında yüzyıllardır bilinen bir kavramdır.

Plasebo etkisi özellikle psikolojik hastalıklarda başarılıdır. Yapılan araştırmalarda plasebo kontrollü hastaların yaklaşık yüzde 60’ında, bekleme listesindeki kontrol hastalarında elde edilen ortalamaya göre daha iyi sonuçlar alındığının göstermiştir.

Plasebo Etkisinin Kısa Tarihçesi
Her ne kadar doktorlar sahte ilaçların insanları iyi hissettirdiğini fark ettikleri 1700’lü yıllardan itibaren bu etkiyi bilseler de, Plasebo Etkisi modern tıp literatürüne ise 1875 yılında George Motherby’nin “Yeni Tıp Sözlüğü’’ adlı makalesiyle girmiştir. İlk plasebo testi ise 1801 yılında İngiliz Doktor John Haygarth tarafından yapılmıştır.

1950’li yıllara kadar pek ciddiye alınmayan plasebo etkisi için dönüm noktası sayılabilecek çalışma Henry Beecher’in kaleminden 1955 yılında yazılıp yayınlanan “Kuvvetli Plasebo’’ adlı makaledir.

Henry Beecher, yalnızca şekerli hap vermek, hatta şefkatli fizik muayene gibi plasebo uygulamalarının, hastaların yüzde 30’unun durumunda iyileşme sağlayacağını savunarak tıp dünyasında şaşkınlık yaratmıştı.

Bu tarihten itibaren konuyla ilgili çok sayıda çalışmalar yapılmış ve farklı alanlarda çok farklı sonuçlara ulaşılmıştır.

Bu tarihten itibaren bu fenomenden en çok ilaç sektörü faydalanmıştır. Araştırmacılar piyasaya yeni bir ilaç sürüldüğü vakit, hastaların yarısına gerçek ilacı verirken, diğer yarısına da etken madde içermeyen plasebo ilacı veriyorlardı. Böylece yeni ilacın gerçekten tedavi edici özelliği olup olmadığı gözlemlenebiliyordu.

Günümüzde bu şekilde bir uygulama etik olmadığı için neyse ki yapılmamaktadır.

Plasebo Nasıl Uygulanır?
Plasebo etkisi eğer bir ilaç üzerinde ise; bu tanımda söz konusu ilacın aslına bire bir benzerlikte ancak farmakolojik hiçbir etken madde içermeyen; bunun yerine şeker, nişasta gibi etkisiz maddeler içeren sahte ilaçlar kastedilir.

İlaç haricinde başka bir uygulama söz konusu ise, uygulanacak tıbbî yönteme harfiyen bağlı kalınmaz. Örneğin, beyne belli şiddette manyetik uyarıcı uygulanacağı söylenip ilgili cihazdan sahte bir uyarıcı gönderilebilir.

Su ile dolu enjeksiyonlar nitelikleri gereği, haplardan daha etkili görünmekte ve etkiyi arttırmaktadır. Plasebo etkisinden ameliyatlarda bile yüksek oranda olumlu yanıtlar alınmaktadır.

İlginç olan, plasebo uygulamalarının, bazı bireylerde gerçek tedavi kadar, hatta bazı koşullarda gerçek tedaviden daha fazla iyileştirici etkiye sahip olmasıdır.

Plasebo Etkisi Nasıl Gerçekleşir?
Plasebo etkisi kişiden kişiye ve hastalığın yoğunluğuna göre değişiklik gösterebilir. Etkinin bir kısmı, kişinin beklentilerine bağlı olarak şekillenir. Bazı araştırmacılar klasik şartlanmanın plasebo etkisinde rol oynayabileceğini düşünmektedirler.

Şartlanma durumunun, kişide oluşan yan etkiler üzerindeki rolünü inceleyen bir çalışmada, deneklere orijinal opioidler (analjezik etkideki uyuşturucular) yerine plasebo opioidleri verildi. Opioidlerin tescillenmiş yan etkilerinden biri solunum depresyonudur. Denekler, kullandıkları plasebo ilacının aktif madde içermemesine rağmen ilaç alımından sonra solunum depresyonu yaşadıklarını belirttiler.

Bu çalışmaya göre plasebo etkisine bağlı olarak beynin beklenti ve inanca dayalı bir iyileştirme gücüne sahip olduğu görülmektedir.

Bizi çevreleyen dünyayı araştırmak oldukça kolaydır ancak unutmayalım ki en büyük gizemlerden birisi gözlerimizin tam arkasında yatar…

Konu hakkında aşağıdaki videoya da göz atmanızı öneririz.

Kaynak:Matematiksel

Bir Önceki Yazımız Olan Yaş Sendromu: Parlayan Nesneler Sendromu Başlıklı Makalemizde Hakkında Bilgiler Verilmektedir.

Bu Haberi Sosyal Ağlarda Paylaşın!

İlgili Mesajlar

Leave a Comment